IP67-IP68 มาตรฐานกันน้ำในแบทเตอรีรถไฟฟ้า ลุยน้ำท่วมได้ แต่ก็วางใจไม่ได้

Highlight

แบทเตอรีรถไฟฟ้า ที่ระบุมาตรฐานกันน้ำ IP67-IP68 ตัวเลขนี้บอกอะไร ไว้วางใจได้ระดับไหน ถ้าต้องลุยใช้งานจริง

แบทเตอรีรถไฟฟ้าโดนน้ำแล้วไม่เป็นอะไรจริงหรือ ? บางคนบอกว่าไม่ต้องกลัว เพราะแบทเตอรีรถไฟฟ้าได้มาตรฐาน IP67 ยิ่งถ้าเป็น IP68 ก็ยิ่งลุยได้มากขึ้นไปอีก เพราะรหัสนี้มันหมายความว่าแบทเตอรีสามารถกันน้ำได้

แต่สิ่งที่ต้องทำความเข้าใจให้ตรงกันก่อน คือ "กันน้ำ" กับ "ลุยน้ำท่วมได้" เป็นคนละเรื่องกัน

นี่เป็นหนึ่งในเรื่องที่คนใช้รถไฟฟ้าจำนวนไม่น้อยเข้าใจคลาดเคลื่อน IP67 หรือ IP68 ไม่ใช่ใบอนุญาตให้เราขับรถลงไปในน้ำท่วมแล้วคิดว่าแบทเตอรี่จะปลอดภัยอย่างแน่นอน แล้วมาตรฐานเหล่านี้จริงๆ แล้วบอกอะไรเรา ?

IP67 ตัวเลขแต่ละตัวหมายถึงอะไร

คำว่า IP ย่อมาจาก Ingress Protection เป็นมาตรฐานที่ใช้ระบุความสามารถของอุปกรณ์ในการป้องกันวัตถุแปลกปลอม และน้ำ ไม่ให้เข้าไปภายใน โดยมาตรฐานหลัก คือ IEC 60529 ของ International Electrotechnical Commission หรือ IEC

IP67 มันไม่ได้หมายความว่า "กันน้ำระดับ 67" เพราะเลขสองตัวนี้ทำหน้าที่คนละอย่าง เลขตัวแรก คือ 6 หมายถึง การป้องกันฝุ่นในระดับสูงสุดของระบบ IP ส่วนเลขตัวที่ 2 คือ 7 หมายถึง ระดับการป้องกันน้ำ

• IP67 คือ 6=ป้องกันฝุ่น 7=ป้องกันการจุ่มน้ำตามเงื่อนไขที่กำหนด
• IP68 คือ 6=ป้องกันฝุ่น 8=ป้องกันการจุ่มน้ำต่อเนื่องตามเงื่อนไขที่กำหนด

ฟังดูเหมือนง่าย แต่ความยุ่งยาก และพาสับสน มันเริ่มต้นตรงคำว่า "ตามเงื่อนไขที่กำหนด" นี่แหละ เพราะมันไม่ได้หมายความว่า IP68 แล้วจะเอาไปจุ่มน้ำลึกเท่าไรก็ได้

IPX7 ไม่ได้แปลว่าเอารถไปจมน้ำ 1 เมตร ได้ 30 นาที

เป็นความเข้าใจผิดที่พบได้บ่อยมาก มาตรฐาน IPX7 มีการทดสอบการจุ่มน้ำตามเงื่อนไขที่กำหนด โดยการทดสอบทั่วไปอยู่ที่ระดับประมาณ 1 เมตร เป็นเวลา 30 นาที แต่สิ่งที่ต้องเข้าใจก็คือ นี่คือการทดสอบอุปกรณ์ ไม่ใช่การทดสอบรถยนต์ให้วิ่งผ่านน้ำท่วม

การทดสอบ IP คือ เอาอุปกรณ์ไปอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ควบคุมได้ ทุกอย่างมีเงื่อนไขชัดเจน น้ำอยู่ระดับไหน ระยะเวลานานเท่าไร ทดสอบกับชิ้นส่วนอย่างไร แต่ถ้าเป็นน้ำท่วมจริง น้ำไม่ได้อยู่นิ่ง

บางครั้งมีรถคันอื่นวิ่งสวนจนเกิดคลื่น น้ำกระแทกใต้ท้องรถ มีโคลน มีทราย มีเศษขยะ และบางพื้นที่อาจมีสารเคมี หรือแม้แต่น้ำเค็มปะปนอยู่ มันจึงไม่ใช่สถานการณ์เดียวกับการเอาอุปกรณ์ไปจุ่มในถังทดลอง

นี่คือเหตุผลว่าทำไมการคิดว่า "แบทเตอรี IP67 จะลุยน้ำลึก 1 เมตร ได้ 30 นาที จึงไม่ใช่การแปลมาตรฐานอย่างถูกต้อง

IP68 เลขสูงกว่าลุยได้สบาย ?

อีกเรื่องที่คนมักเข้าใจง่ายเกินไปก็คือ IP68 ต้องดีกว่า IP67 แน่นอน

ในแง่ระดับการป้องกันการจุ่มน้ำ IP68 เป็นระดับที่ออกแบบมาสำหรับการจุ่มต่อเนื่องภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด แต่เงื่อนไขของ IP68 ไม่ได้มีตัวเลขเดียวที่ใช้กับอุปกรณ์ทุกชนิด ผู้ผลิตจะต้องระบุเงื่อนไขที่อุปกรณ์นั้นผ่านการทดสอบ เช่น ความลึก และระยะเวลา

ดังนั้น ถ้าเราเห็นอุปกรณ์ 2 ชิ้นเขียนว่า IP68 เหมือนกัน ก็ไม่ได้หมายความว่าทั้ง 2 ชิ้นผ่านการทดสอบที่ความลึก และระยะเวลาเท่ากันเสมอไป

พูดง่ายๆ คือ IP68 เป็นชื่อระดับการป้องกัน แต่รายละเอียดของการทดสอบยังต้องดูต่อ ก็เปรียบเหมือนกับว่า "รถคันนี้ผ่านการทดสอบความปลอดภัย" แต่ถ้าไม่บอกว่าทดสอบอะไร เราก็ยังไม่รู้ว่าผ่านเรื่องไหน

ระดับการป้องกันน้ำของ IP

แล้วแบบนี้แบทเตอรีรถไฟฟ้า ต้องกันน้ำแค่ไหน ?

เวลาโฆษณา หรือสเปคระบุว่าแบทเตอรีมีมาตรฐาน IP67 หรือ IP68 ไม่ได้หมายความว่าทุกส่วนของรถจะมีระดับการป้องกันเท่ากันทั้งหมด

แบทเตอรีรถไฟฟ้า ไม่ได้มีแค่เซลล์แบทเตอรี ภายในยังมีระบบจัดการ หรือ BMS มีระบบระบายความร้อน มีสายไฟแรงดันสูง มีขั้วต่อ มีอุปกรณ์อีเลคทรอนิคส์ รวมถึงโครงสร้าง และซีลที่ทำหน้าที่ป้องกันความชื้น และน้ำ

ดังนั้นเรื่องความปลอดภัยจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับตัวเลข "IP67" เพียงค่าเดียว มาตรฐานด้านความปลอดภัยของรถยนต์ไฟฟ้า เช่น ISO 6469-3 และข้อกำหนดของ UNECE ก็มีรายละเอียดเกี่ยวกับระบบไฟฟ้าแรงดันสูง และระบบกักเก็บพลังงานไฟฟ้าโดยเฉพาะด้วยเช่นกัน

สิ่งที่น่ากลัว คือ ความเสียหายที่เรามองไม่เห็น

สำหรับคนใช้รถไฟฟ้า สมมติว่ารถลุยน้ำมาแล้ว รถยังเปิดได้ หน้าจอยังติด แอร์ยังทำงาน รถยังวิ่งได้ หลายคนอาจชะล่าใจ และคิดว่ารถตัวเองปลอดภัยดี ลุยได้ลึกขนาดนี้ มันยอดเยี่ยมมาก

แต่ในความเป็นจริงแล้ว ความเสียหายบางอย่างไม่ได้แสดงออกทันที น้ำ และความชื้นอาจเข้าไปอยู่ในจุดที่เราไม่สามารถมองเห็นได้ ขั้วต่ออาจเกิดการกัดกร่อน ฉนวนอาจได้รับผลกระทบ ระบบไฟฟ้าบางส่วนอาจเริ่มเสื่อม หรือในกรณีที่รุนแรงกว่านั้น อาจมีความเสียหายต่อชุดแบทเตอรีแรงดันสูงก็เป็นไปได้

NHTSA (National Highway Traffic Safety Administration) หรือสำนักงานบริหารความปลอดภัยการจราจรบนทางหลวงแห่งชาติ เป็นหน่วยงานรัฐบาลกลางของประเทศสหรัฐอเมริกา สังกัดกระทรวงคมนาคม เตือนว่า

รถไฟฟ้า หรือรถไฮบริดที่ถูกน้ำท่วม โดยเฉพาะรถที่แบทเตอรีแรงดันสูงได้รับความเสียหาย อาจมีความเสี่ยงจากไฟฟ้าชอท และไฟไหม้ ไม่ควรนำรถที่สงสัยว่าได้รับความเสียหายกลับมาใช้งานโดยไม่ผ่านการตรวจสอบที่เหมาะสม

ตรงนี้จึงเกิดประโยคหนึ่งที่อยากให้คนใช้รถจำไว้เสมอว่า "รถยังวิ่งได้หลังลุยน้ำในช่วงแรก ไม่ได้แปลว่ารถจะไม่มีความเสียหายเกิดขึ้นตามมาในภายหลัง"

น้ำเค็มเป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ต้องระวังมากเป็นพิเศษ เพราะน้ำทะเลไม่ได้มีแค่น้ำ แต่มีเกลือ และไอออนต่างๆ ซึ่งมีผลต่อการนำไฟฟ้า และการกัดกร่อนของวัสดุภายใน ที่บางครั้งก็มองไม่เห็นได้ง่ายๆ จากภายใน นั่นเอง